Asparos(gonio) Kalesi

Gonio Kalesi (veya antik adıyla Apsaros), Gürcistan'ın Acara Özerk Cumhuriyeti'nde, Batum'un yaklaşık 15 kilometre güneyinde ve Türkiye sınırındaki Sarp Sınır Kapısı'na oldukça yakın bir konumda yer alan tarihi bir kaledir.

İşte bu stratejik ve tarihi yapı hakkında öne çıkan bilgiler:

1. Antik Tarihi ve Kökeni

• Roma Dönemi: Kalenin en eski katmanları MS 1. yüzyıla, Roma İmparatorluğu dönemine kadar uzanır. Roma için Doğu Karadeniz kıyısında hem askeri hem de ticari açıdan çok kritik bir uç karakol görevi görmüştür.

• İsim Kökeni: "Apsaros" ismi, Yunan mitolojisindeki Argonotlar efsanesiyle ilişkilendirilir. Efsaneye göre Kral Aietes'in oğlu Apsyrtus, burada gömülmüştür.

2. Aziz Matthias ve Dini Önemi

• Hristiyan dünyası için kalenin en büyük önemi, 12 havariden biri olan Aziz Matthias’ın mezarının burada olduğuna inanılmasıdır. Kalenin iç bahçesinde bu havariye adanan ve ziyaret edilebilen sembolik bir mezar alanı bulunmaktadır.

3. Mimari Yapısı

• Kale, yaklaşık 4,5 hektarlık bir alanı kaplar ve dikdörtgen bir plana sahiptir.

• Surlar: Toplamda 18 kulesi bulunan devasa surların bir kısmı hala ayaktadır. Zamanında bu kulelerin sayısının 22 olduğu bilinmektedir.

• Katmanlar: Kale tarih boyunca Roma, Bizans ve Osmanlı imparatorlukları tarafından kullanılmıştır. Bu nedenle mimarisinde farklı dönemlerin izlerini görmek mümkündür.

4. Arkeolojik Keşifler

• Kalede yapılan kazılarda antik bir tiyatro, Roma hamamı kalıntıları ve gelişmiş bir su tesisatı sistemi ortaya çıkarılmıştır.

• Ayrıca, 1970'li yıllarda kale yakınlarında "Gonio Hazinesi" olarak adlandırılan ve bugün Batum Arkeoloji Müzesi'nde sergilenen paha biçilemez altın takılar bulunmuştur.

5. Ziyaret Bilgileri

• Müze-Rezerv: Kale günümüzde bir müze-rezerv statüsündedir. İçerisinde kazılardan çıkarılan eserlerin sergilendiği küçük bir müze binası da yer alır.

• Konum: Çoruh Nehri'nin denize döküldüğü noktanın yakınında, ana yol üzerinde olması nedeniyle ulaşımı oldukça kolaydır.

• Çalışma Saatleri: Genellikle hafta içi 10:00 - 17:00, hafta sonları ise 10:00 - 18:00 saatleri arasında ziyarete açıktır.

Bölgeyi ziyaret edenler için Gonio Kalesi, sadece askeri bir yapı değil, aynı zamanda mitoloji, dinler tarihi ve Roma mühendisliğinin iç içe geçtiği etkileyici bir açık hava müzesidir.

Gürcistan'ın Karadeniz kıyısında, özellikle Türkiye sınırına (Sarp Sınır Kapısı) çok yakın bir konumda bulunan Aziz Matthias, bölgenin Hristiyanlık tarihindeki derin izlerini temsil eden en önemli figürlerden biridir.

İşte Aziz Matthias ve Gürcistan (özellikle Batum/Gonio bölgesi) ile olan ilişkisi hakkında bilmeniz gerekenler:

1. On İkinci Havari Olarak Seçilmesi

Hristiyan inancına göre Matthias, İsa'ya ihanet eden Yahuda İskariot'un (Judas) yerine, kura ile seçilerek 12 havari arasına katılan son isimdir. Bu nedenle "Seçilmiş Havari" olarak da anılır.

2. Gonio (Apsaros) Kalesi ve Mezarı

Batum yakınlarındaki tarihi Gonio Kalesi, Aziz Matthias ile doğrudan bağlantılıdır:

• Mezarı: Hristiyanlık geleneğine ve yerel inanışlara göre Aziz Matthias, bölgeye dini yaymak için gelmiş ve burada vefat etmiştir. Mezarı bugün Gonio Kalesi'nin içerisinde, açık havada bir ziyaret noktası olarak bulunmaktadır.

• Kutsallığı: Gürcistan hükümeti ve kilisesi için bu mezar, ülkenin Hristiyan dünyasındaki köklü yerini simgeleyen çok kutsal bir alandır.

3. Hristiyanlığın Gürcistan'a Girişi

Gürcistan, dünyada Hristiyanlığı resmi din olarak kabul eden ilk ülkelerden biridir (MS 337). Aziz Matthias'ın yanı sıra Aziz Andreas'ın (St. Andrew) da bu bölgeye gelip dini yaydığına inanılır. Bu durum, Batum ve çevresini inanç turizmi açısından dünya çapında bir merkez haline getirmiştir.

4. Gonio Kalesi’ndeki Anıtı

Kalenin içerisinde Aziz Matthias'ın mezarının bulunduğu yer, mütevazı ama anlamlı bir şekilde düzenlenmiştir. Mezarın hemen yanında havariye ithafen dikilmiş ikonalar ve çiçekler görebilirsiniz. Kale ziyareti yapan turistlerin büyük çoğunluğu, bu tarihi ve dini doku için kaleyi rotalarına ekler.

5. Kültürel Etkisi

Aziz Matthias'ın bölgedeki varlığı, sadece dini değil, aynı zamanda Gürcistan-Roma-Bizans ilişkilerinin de bir kanıtıdır. Gonio Kalesi o dönemde önemli bir Roma garnizonu olduğu için havarilerin bu korunaklı alanlarda faaliyet gösterdiği düşünülmektedir.

Bigezda'dan Ziyaret İpucuları

Eğer Rize üzerinden Sarp Sınır Kapısı'nı geçip Batum'a giderseniz, şehre girmeden hemen önceki yol üzerinde sağ tarafta Gonio Kalesi'ni görebilirsiniz. Kaleye giriş yapıp iç kısımdaki bahçeye ilerlediğinizde Aziz Matthias'ın mezarını ve ona adanan alanı ziyaret edebilirsiniz.

Bu bölge, Karadeniz'in sadece doğasıyla değil, dünya tarihi ve inanç sistemleri üzerindeki derin etkisiyle de ne kadar özel olduğunu bir kez daha kanıtlıyor.